دانشگاه گیلان علوم و تحقیقات بذر ایران 2476-3780 12 4 2026 03 20 Variations in proline, soluble sugars, and antioxidant enzymes of soybean in response to different irrigation regimes and mycorrhiza treatments تغییرپذیری پرولین، قندهای محلول و آنزیمهای آنتی‌اکسیدانی گیاهچه سویا در واکنش به رژیم‌های مختلف آبیاری و گونه‌های مایکوریزا 61 75 9715 10.22124/jms.2026.9715 FA زهرا نجفی وفا گروه مهندسی تولید و ژنتیک گیاهی دانشکده کشاورزی دانشگاه کردستان سنندج ایران نسرین قمری رحیم گروه مهندسی تولید و ژنتیک گیاهی، دانشکده کشاورزی دانشگاه کردستان، سنندج، ایران عادل سی و سه مرده گروه مهندسی تولید و ژنتیک گیاهی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه کردستان سنندج، ایران یوسف سهرابی گروه مهندسی تولید و ژنتیک گیاهی دانشکده کشاورزی دانشگاه کردستان سنندج ایران Journal Article 2026 05 02 Drought stress severely disrupts osmotic balance and oxidative stability in soybean; however, the species-specific role of arbuscular mycorrhizal fungi (AMF) in regulating these processes under different irrigation regimes has not been fully clarified. This study was conducted in 2024 as a 3 × 3 factorial experiment based on a completely randomized design with three replications. Experimental treatments included three irrigation regimes (100% field capacity as the control, 80% field capacity as moderate drought stress, and 50% field capacity as severe drought stress) and three mycorrhizal treatments (non‑inoculated control, <em>Funneliformis mosseae</em>, and <em>Rhizophagus intraradices</em>). The effects of these treatments on proline, soluble sugars and relative water content (RWC), malondialdehyde (MDA), and antioxidant enzyme activity in soybean seedlings were evaluated.<br />Reducing irrigation to 80% and 50% of field capacity significantly decreased RWC and increased osmolyte accumulation, lipid peroxidation, and antioxidant enzyme activity. Inoculation with AMF mitigated these stress responses, and <em>Rhizophagus intraradices</em> showed the most pronounced effect in improving plant water status, regulating osmotic adjustment, and reducing oxidative damage, particularly under moderate and severe drought conditions. These results indicate that AMF, especially <em>Rhizophagus intraradices</em>, contribute to enhanced drought tolerance in soybean through improved water status, increased osmolyte accumulation, and reduced oxidative damage. Overall, the findings provide evidence of the superior performance of <em>Rhizophagus intraradices</em> in alleviating drought stress in soybean. تنش خشکی تعادل اسمزی و پایداری اکسیداتیو سویا را به‌طور جدی مختل می‌کند، اما نقش گونه‌محور قارچ‌های مایکوریزا آربسکولار (AMF) در تنظیم این فرآیندها تحت رژیم‌های مختلف آبیاری به‌طور کامل تبیین نشده است. این پژوهش در سال ۱۴۰۳ به‌صورت فاکتوریل ۳×۳ در قالب طرح کاملاً تصادفی با سه تکرار اجرا شد. تیمارهای آزمایش شامل رژیم‌های آبیاری در سه سطح (۱۰۰٪ ظرفیت زراعی به‌عنوان شاهد، ۸۰٪ ظرفیت زراعی به‌عنوان تنش کم‌آبی متوسط و ۵۰٪ ظرفیت زراعی به‌عنوان تنش کم‌آبی شدید) و کاربرد گونه‌های مایکوریزا (شاهد، <em>Funneliformis mosseae</em> و (<em>Rhizophagus intraradices</em> بود. اثر این تیمارها بر پرولین، قندهای محلول، محتوای نسبی آب (RWC)، مالون‌دی‌آلدئید (MDA) و فعالیت آنزیم‌های آنتی‌اکسیدانی گیاهچه سویا مورد ارزیابی قرار گرفت. کاهش آبیاری در سطوح 80 و 50 درصد ظرفیت مزرعه موجب افت معنی‌دار RWC و افزایش تجمع اسمولیت‌ها، پراکسیداسیون چربی و فعالیت آنتی‌اکسیدانی شد. تلقیح با AMF شدت این پاسخ‌ها را کاهش داد و <em>Rhizophagus intraradices </em>مؤثرترین عملکرد را در بهبود وضعیت آبی، تنظیم اسمزی و کاهش آسیب اکسیداتیو به‌ویژه در خشکی متوسط و شدید نشان داد. این نتایج حاکی از آن است که AMF، به‌ویژه <em>Rhizophagus intraradices</em>، از طریق بهبود وضعیت آبی، تجمع اسمولیت‌ها و کاهش آسیب اکسیداتیو در افزایش تحمل خشکی سویا نقش دارد. در مجموع، پژوهش حاضر شواهد جدیدی از کارآیی برتر<em> Rhizophagus intraradices</em> ارائه می‌دهد و استفاده از این گونه را به‌عنوان راهبردی پایدار برای مدیریت خشکی در کشت سویا پیشنهاد می‌کند.