دانشگاه گیلان علوم و تحقیقات بذر ایران 2476-3780 12 4 2026 03 20 Response of the effect of nutrient resources and drought stress on germination characteristics and electrical conductivity of seed obtained from the mother plant of Persian borage (Echium amoenum) پاسخ تأثیر منابع تغذیه ای و تنش خشکی بر خصوصیات جوانه زنی و هدایت الکتریکی بذر حاصل از گیاه مادری گل گاوزبان ایرانی (Echium amoenum) 46 60 9714 10.22124/jms.2026.9714 FA پروین رستم پور گروه زراعت و اصلاح نباتات، دانشکده کشاورزی، دانشگاه یاسوج، یاسوج، ایران امین صالحی عضو هیأت علمی گروه زراعت و اصلاح نباتات- دانشکده کشاورزی-دانشگاه یاسوج محسن موحدی دهنوی استاد گروه زراعت و اصلاح نباتات، دانشکده کشاورزی، دانشگاه یاسوج رضا نقی ها گروه پاتوبیولوژی، دانشکده دامپزشکی، دانشگاه شهید چمران اهواز، ایران Journal Article 2026 02 10 The germination stage is one of the most important and sensitive stages in the life of a plant. The occurrence of drought stress on the mother plant can reduce the germination and growth of plant seeds under these conditions. On the other hand, proper nutrition of the mother plant plays an important role in producing seeds with high vigor. The use of biological and organic compounds in environmental stresses produces seeds with better germination capacity. Therefore, this study aimed to investigate the effect of nutritional resources and drought stress on the germination characteristics of seeds obtained from the mother plant of Persian borage (<em>Echium amoenum</em>), in Noorabad Momsani County, Fars Province, as a split factorial design in a randomized complete block design with three replications. The main factor included different irrigation regimes at three levels, no stress (irrigation with 100% of the plant's water requirement), mild stress (irrigation with 75% of the plant's water requirement), and severe stress (irrigation with 50% of the plant's water requirement), and the sub-factorial factor included the commercial mycorrhizal fungus Glomus mosae at two levels (without fungus and inoculated with fungus) and nutritional levels included: control, 100% nitrogen supply through livestock compost, 100% nitrogen supply through zeolite livestock compost, 50% nitrogen supply through zeolite livestock compost and chemical fertilizer. The results showed that by providing 100% of the plant's water requirement, maximum germination, seed vigor, root length, shoot length, seedling dry weight, and 1000-seed weight were achieved. Arbuscular mycorrhiza was able to increase the above traits compared to non-mycorrhizal plants. Among the nutritional treatments, the highest values ​​of these traits, especially the percentage and speed of germination, were related to the treatment of providing 100% nitrogen through zeolite livestock compost. The time to 50% germination of Persian borage seeds and their electrical conductivity increased with increasing drought stress. Inoculation with mycorrhiza caused a decrease in the time to 50% germination and the electrical conductivity of the seeds. Also, the lowest time to 50% germination and the electrical conductivity were related to providing 100% nitrogen through zeolite livestock compost. Overall, the results of this study showed that mycorrhizal fungi of the species Glomus mosae and compost (especially the treatment providing 100% nitrogen through zeolite animal compost) were able to improve the percentage and other characteristics related to germination and the negative effects of drought stress. مرحله جوانه ­زنی یکی از مهمترین و حساس­ترین مراحل زندگی یک گیاه محسوب می­ شود. بروز تنش خشکی روی گیاه مادری می ­تواند سبب کاهش جوانه ­زنی و رشد بذور گیاهان تحت این شرایط شود. از سوی دیگر تغذیه مناسب گیاه مادری نقش مهمی در تولید بذرهای با بنیه زیاد دارد. استفاده از ترکیبات زیستی و آلی در تنش­های محیطی سبب تولید بذور با قابلیت جوانه ­زنی بهتر می­شود. بنابراین این پژوهش با هدف بررسی تأثیر منابع تغذیه ­ای و تنش خشکی بر خصوصیات جوانه­زنی بذرهای حاصل از گیاه مادری گل گاوزبان ایرانی (<em>Echium amoenum</em>)، در شهرستان نورآباد ممسنی واقع در استان فارس،  به صورت اسپلیت فاکتوریل در قالب بلوک‌های کامل تصادفی و در سه تکرار اجرا شد. عامل اصلی شامل رژیم­های مختلف آبیاری در سه سطح، بدون تنش (آبیاری با تأمین 100 درصد نیاز آبی گیاه)، تنش ملایم (آبیاری با تأمین 75 درصد نیاز آبی گیاه) و تنش شدید (آبیاری با تأمین 50 درصد نیاز آبی گیاه) و عامل فرعی به صورت فاکتوریل شامل قارچ مایکوریزا گونه تجاری <em>Glomus</em> <em>mosae</em> در دو سطح (بدون قارچ و تلقیح با قارچ) و سطوح تغذیه­ای شامل: شاهد، تأمین 100 درصد نیتروژن از طریق کمپوست دامی، تأمین 100 درصد نیتروژن از طریق کمپوست دامی زئولیتی، تأمین 50 درصد نیتروژن از طریق کمپوست دامی زئولیتی و کود شیمیایی بود. نتایج نشان داد که با تأمین 100 درصد نیاز آبی گیاه، حداکثر جوانه­زنی، بنیه بذر، طول ریشه­چه، طول ساقه­چه، وزن خشک گیاهچه و وزن هزار دانه حاصل شد. مایکوریزا آربوسکولار توانست سبب افزایش صفات فوق در مقایسه با گیاهان غیرمایکوریزایی شود. در بین تیمارهای تغذیه­­ای، بیشترین میزان این صفات به خصوص درصد و سرعت جوانه­زنی مربوط به تیمار تأمین 100 درصد نیتروژن از طریق کمپوست دامی زئولیتی بود. زمان تا شروع 50 درصد جوانه­زنی بذور گیاه گل گاوزبان ایرانی و هدایت الکتریکی آن­ها با افزایش تنش خشکی افزایش یافت. تلقیح با مایکوریزا سبب کاهش زمان تا شروع 50 درصد جوانه­زنی و مقدار هدایت الکتریکی بذرها شد. همچنین کمترین زمان تا شروع 50 درصد جوانه­زنی و مقدار هدایت الکتریکی مربوط به تأمین 100 درصد نیتروژن از طریق کمپوست دامی زئولیتی بود.<br />در مجموع نتایج این پژوهش نشان داد که قارچ مایکوریزا گونه <em>Glomus</em> <em>mosae</em> و کمپوست (به خصوص تیمار تأمین 100 درصد نیتروژن از طریق کمپوست دامی زئولیتی) توانست درصد و سایر خصوصیات مرتبط با جوانه­زنی و اثرات منفی ناشی از تنش خشکی را بهبود دهد.