دانشگاه گیلان علوم و تحقیقات بذر ایران 2476-3780 12 4 2026 03 20 Response of different Nigella Sativa L. genotypes to salinity stress at germination and seedling stages using multivariate analyses پاسخ ژنوتیپ‌های مختلف سیاه‌دانه به تنش شوری در مرحله جوانه‌زنی و گیاهچه‌ای با استفاده از آنالیزهای چند متغیره 31 45 9713 10.22124/jms.2026.9713 FA فاطمه زاهدی گروه اصلاح نباتات و بیوتکنولوژی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه شهرکرد احسان شهبازی گروه اصلاح نباتات و بیوتکنولوژی دانشکده کشاورزی دانشگاه شهرکرد- شهرکرد-ایران بهروز شیران گروه اصلاح نباتات و بیوتکنولوژی دانشکده کشاورزی دانشگاه شهرکرد عدنان آیدین استادیار گروه بیوتکنولوژی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه ایگدیر، ترکیه اسد معصومی اصل دانشیار گروه ژنتیک و به نژادی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران پوراندخت گلکار گروه مرتع آبخیزداری دانشکده منابع طبیعی دانشگاه صنعتی اصفهان- ایران Journal Article 2026 02 13 In order to evaluate the response of germination components of Black Cumin (<em>Nigella Sativa</em> L.) genotypes to salinity stress, a factorial experiment was conducted based on a completely randomized design with four replications in the Plant Breeding Laboratory of Shahre-Kord University in 2023. The experimental factors included five levels of sodium chloride salinity (0, 50, 100, 150, and 200 mM) and 24 genotypes. The measured traits included germination percentage, germination rate, germination rate coefficient, mean germination time, root length, shoot length, Ratio of root to shoot length, root fresh weight, shoot fresh weight, root dry weight, shoot dry weight, ratio of dry weight of root to shoot, seedling Length vigor index and seedling weight vigor index. The results of Analysis of variance (ANOVA) showed that the effect of genotype, salinity stress and their interaction were highly significant difference for all studied traits (p<0.01). The results of principal components analysis (PCA) of the genotypes showed that the first four component accounted for 87% of the total variation. The cluster analysis using the wards method were able to classify lentil genotypes into two main groups. According to the results of cluster analysis and biplot, the genotypes G3, G2 and G72 were superior in terms of Length vigor index, seedling weight vigor index, shoot dry weight, germination percentage, germination rate and germination rate coefficient. Therefore, they were included in the group of the most tolerant genotypes. Genotypes G78, G11, G4, G59, G7 had average values in terms of the evaluated traits. Therefore, these genotypes are in the group of semi-tolerant genotypes to salt stress. Therefore, this group includes salt-sensitive genotypes such as G1, G9, G45, and G75. به منظور ارزیابی واکنش اجزای جوانه‌زنی ژنوتیپ‌های سیاه‌دانه به تنش شوری آزمایش فاکتوریل بر پایه طرح کاملا تصادفی با چهار تکرار در آزمایشگاه اصلاح نباتات دانشگاه شهرکرد در سال 1402 انجام شد. فاکتورهای آزمایش شامل پنج سطح شوری ناشی از کلرید سدیم (صفر به‌عنوان شاهد، 50، 100، 150 و 200 میلی‌مولار) و 24 ژنوتیپ سیاه‌دانه (داخلی و خارجی) بود. صفات مورد مطالعه شامل درصد جوانه‌زنی، سرعت جوانه‌زنی، متوسط زمان جوانه‌زنی، ضریب سرعت جوانه‌زنی، شاخص بنیه طولی گیاهچه، شاخص بنیه وزنی گیاهچه، طول ریشه‌چه، طول ساقه‌چه، نسبت طول ریشه‌چه به ساقه‌چه، وزن تر ریشه‌چه، وزن تر ساقه‌چه، وزن خشک ریشه‌چه، وزن خشک ساقه‌چه و نسبت وزن خشک ریشه‌چه به ساقه‌چه بود. نتایج حاصل از تجزیه واریانس نشان داد که بین سطوح شوری، ژنوتیپ‌ها و برهمکنش آن‌ها در تمام صفات در سطح احتمال یک درصد اختلاف معنی‌داری وجود داشت. نتایج تجزیه به مولفه‌های اصلی نشان داد که چهار مولفه اول در مجموع 87 درصد از کل تغییرات داده‌ها را توجیه نمودند. نتایج تجزیه خوشه‌ای نیز ژنوتیپ‌ها را به سه گروه تقسیم کرد. ژنوتیپ‌های G3، G2 و G72 با توجه به نتایج تجزیه خوشه‌ای و بای‌پلات از لحاظ صفات بنیه طولی گیاهچه، بنیه وزنی گیاهچه، وزن خشک ساقه‌چه، درصد جوانه‌زنی، سرعت جوانه‌زنی و ضریب سرعت جوانه‌زنی برتر بودند بنابراین در گروه ژنوتیپ‌ها متحمل قرار گرفتند. ژنوتیپ‌های G78، G11، G4، G59، G7 از نظر صفات مورد ارزیابی دارای مقادیر متوسط بودند بنابراین این ژنوتیپ‌ها در گروه ژنوتیپ‌های نیمه‌متحمل به تتنش شوری قرار داشتند. گروه سوم شامل ژنوتیپ‌هایی از نظر صفات مورد بررسی ضعیف‌تر بودند بنابراین این گروه شامل ژنوتیپ‌های حساس به شوری هستند مانند ژنوتیپ‌های G1، G9، G45 و G75.